Tập tục tảo hôn của các bộ tộc trên ngọn trường sơn

1 year ago Nga Truong 0

Rời thành phố Dahka của Bangladesh, chúng tôi thuê tàu ngược dòng Brahmaputra đến thủ phủ Dispur của bang Assam để bắt đầu một chuyến tham quan thú vị nơi đây

Từ đây sẽ theo con đường tơ lụa vượt qua trường sơn đầu nguồn các dòng sông lớn để đến hồ Lộ Cổ trên sông Dương Tử, nơi trước đây là trạm dừng chân quan trọng nhất của các thương đoàn và cũng là nơi bảo lưu nguyên vẹn tập tục tảo hôn của truyền thống tín ngưỡng bản địa. Con đường núi rất vất vả, và hai trong số các đồng nghiệp phải lưu lại Dahka chờ chuyến bay Côn Minh để đến thành phố Lệ Giang. Nhưng cô Ann Alice quyết đi theo đoàn và thực sự đã giúp nhiều kinh nghiệm cho chuyến du khảo, nơi đây nổi tiếng không chỉ về tơ lụa mà con về các tập tục tảo hôn của các bộ tộc trên ngọn trường sơn.

Người ta biết đến con đường tơ lụa phía nam men theo triền núi chập chùng của dãy Hy Mã Lạp Sơn mỗi khi con đường phía bắc rặng núi bị các bộ tộc du mục đánh trận. Lúc bây giờ tơ lụa và xa xỉ phương đông ngược dòng Dương Tử đi về phía tây qua các bộ tộc Indo-Mongoloid sinh sống trên cao nguyên và trong các thung lũng phát sinh 4 dòng sông lớn: Sông Dương Tử chảy về phía đông vào Trung Quốc, sông Mê Kông về phía đông nam đến Việt Nam, sông lrrawaddy xuôi về miên nam Myanmar, và sông Brahmaputra về phía tây qua Assam của Ấn Độ rồi vào Bangladesh hợp lưu với hệ thống sông Hằng. Từ các đường mòn nằm giữa khe núi, hàng hóa xuôi dòng Brahmaputra đến nơi hợp lưu rồi ngược dòng Sông Hằng để đến thung lũng sông Ấn.

Tập tục tảo hôn của các bộ tộc trên ngọn trường sơn - Ảnh 1

Từ đây, một số đươc vận chuyển dọc theo bờ biển đến đế quốc Ba Tư, một số khác theo con đường cũ phía tây Trung Á đến Cappadocia ở Tiểu Á rồi thâm nhập đế quốc Hy Lạp hay đế quốc La Mã. Dispur không phải là thành phố lớn, nhưng các công ty du lịch tại đây làm ăn khấm khá nhờ quanh năm cung cấp dịch vụ du khách cho các chuyến tham quan lễ hội đến hàng trăm bộ tộc Bodo và Naga. Cả hai nhóm tộc “Tiên ” và “Rồng” này đều đã định cư nơi đây giữa vùng đầu nguồn các con sông lớn từ hơn 5000 năm nay, trong khi nhiều dòng “cháu Tiên ” khác thiên đi xuôi chiều dòng sông đến hầu hết các lưu vực lớn nhỏ vùng Đông Nam Á. Gahin Chandra, nhà nghiên cứu Bodo bản địa của Trung tâm Đông phương học đã không cùng đi với đoàn, nhưng những kinh nghiệm của anh về ngữ hệ Nam Á và tục thờ Vía Bà hay Me Đất đã giúp chúng tôi rất nhiều, cả về ngôn ngữ, tín ngưỡng, các cấu trúc xã hội mẫu hệ, các tập tục trước đây và bây giờ, bao gồm những thay đổi trong tục tảo hôn nơi nhiều bộ tộc khác nhau tại đó.

Chúng tôi lên bờ tại Sibsagar để thăm các ngôi đền cổ nơi lưu giữ các tượng thờ Mẹ Đất ở dạng yoni. Ở đây yoni là hiện thân của Mẹ, của Bà, của Vương Mẫu tức Bà Chúa Thung Lũng -Bã Thõu-. Các yoni xưa nhất chỉ là hình ảnh thu gọn đơn giản của các đền thờ lộ thiên như kiểu thành Mọi ở Lộc Ninh hay gò nổi ở Ba Thê nước ta, nhưng những yoni trễ hơn tượng hình vị nữ vương ngồi giữa lòng thung lũng, túc Bà Chúa Xứ mà cư dân bản địa gọi là Bã Thõu Brai. Ở chặng cuối nơi thị trấn Dibrugarh, hướng dẫn viên lữ hành đã giúp chúng tôi đổi lấy tiền Nguyên để dùng cho chuyến vượt núi ngày mai. Họ luôn tỏ ra nhiệt tình lịch sự và từ chối nhận thêm thù lao, trừ những bức ảnh kỷ niệm. Nắng chiều đã chiếu nghiêng trên dãy trường sơn. Trước mắt chúng tôi, mỗi ngọn núi như phủ một màu tóc bạc, và những con suối đổ ra từ mỗi khe núi như vang vọng ngàn tiếng róc rách mời gọi.

Con đường Dibrugarh đi Tinsukia rất xấu, từ đây xe rẽ qua lộ 38 với rất nhiều đồi dốc cho tới khi nó phải dừng lại dưới chân ngọn núi, tại đó có những trạm ngựa cho thuê. Chúng tôi tìm được trạm đi Shangri-La qua ngả Cizhong và Deqing. Con đường này tuy dài nhưng vòng qua phía sau ngọn núi Cách Mẫu nơi có nhiều ngôi làng Moso mà tương truyền thuộc về một vương quốc đàn bà gọi là Nữ Nhi Quốc. Chúng tôi như mất cảm giác thời gian khi di chuyển trên “mái nhà thế giới”, trừ khi dừng lại cho các chú ngựa ăn uống, nghỉ chân. Giống ngựa ở đây nhỏ con nhưng cưỡi rất êm, chúng chạy không nhanh nhưng rất sở trường việc trèo đèo lội suối. Trong tín ngưỡng dân gian thì Cách Mẫu, ngọn núi cao nhất trong dãy Tuyết Sơn, là Nữ thân cao trọng nhất, là Mẹ Đất tức mẹ các nữ vương và các bà chúa xứ.

Tập tục tảo hôn của các bộ tộc trên ngọn trường sơn - Ảnh 2

Vào hôm chúng tôi nghỉ lại nơi nhà một cô ca sĩ người Moso nằm ven bờ hồ Lộ Cổ thì bầu trời trong sáng đến kỳ lạ, ánh trăng đêm rằm như mọc lên từ đáy hồ rồi giỡn chơi trên mặt hồ mênh mông rộng lớn. Cũng như những người Bodo, các bộ tộc Moso cũng thuộc dòng “cháu Tiên” tôn thờ người mẹ, thờ tiên nữ, theo chế độ mẫu hệ và tổ chức xã hội mẫu quyền. Tập tục tảo hôn trước hết là một nghi thức tôn giáo thần hóa quan hệ hôn nhân: Định kỳ người ta tổ chức các đêm vũ hội chung quanh ánh lửa bập bùng, và một khi một đôi nam nữ phải lòng nhau thì họ trở thành bầu bạn. Đêm đó chàng trai phải trèo cửa sổ mà vào phòng cô gái ái ân, rồi phải rời khỏi nơi đó trước lúc trời sáng khi thiếu nữ vẫn còn đê mê trong giấc thần tiên.

Thực ra những cuộc hôn nhân ngắn ngủi đó luôn phải tuân theo luật lệ nghiêm ngặt của mỗi bộ tộc, và một khi người con gái mang thai thì được coi là vận may cho cả gia tộc. Người cha của đứa bé chỉ được biết đến chính thức một lần duy nhất vào lễ mừng đầy tháng, từ đó mọi việc dạy dỗ đứa bé giao cho các cậu, tức những người anh em ở trong nhà mẹ. Thực ra trong ngôn từ Moso, xuất xứ từ ngữ hệ Nam Á (Austroasiatique), không có tiếng gọi người chồng hay cha. Người con lớn lên chỉ biết có các người mẹ phân theo thứ bậc, gọi là mạ (a-ma) hay mệ (a-mi). Vai trò của các chàng trai trẻ trong mỗi gia đình chỉ là những thằng cu (a-du), trong khi vai trò các ả hay chi (a-xia) rất lớn. Một trong số các thiểu nữ thông minh sẽ được chon lựa giáo dục để thành người chủ nhà và rồi trở thành tổ mẫu…

Khi chúng tôi kể lại những câu chuyện về phong tục, con đường tơ lụa cũng như tập tục tảo hôn ở trên ngọn trường sơn này thì các đồng nghiệp đón chờ ở thành phố Lệ Giang đều cảm thấy tiếc, và khi chúng tôi chia tay nhau ở Côn Minh thì họ đã dự trù cho chuyến du khảo những vùng đất “con Rồng ” vào mùa hè năm tới.

Nguồn tổng hợp